Opnieuw geboren worden

1 april, 2020 Geplaatst door Geen categorie Geen reacties

David Brooks, Amerikaans journalist met een goed gelezen column in de New York Times, schrijft dat we ons deze periode de rest van ons leven zullen herinneren. Niet alleen vanwege alles wat er gebeurt (de tijd dat je weken je huis niet uit kon en de schoolexamens werden afgelast). Voor omdat dit één van de meest betekenisvolle tijdperken van ons leven zal blijken te zijn. Deze crisis is van moreel belang, schrijft hij. In mijn vertaling: een kans om er een beter mens van te worden. Grote woorden. Schieten we daar nu wat mee op? Wat bedoelt Brooks?

Eén van Brooks’ inspiratiebronnen is Victor Frankl, een joodse psychiater die het concentratiekamp overleefde. Frankl realiseerde zich in het kamp dat vragen als ‘wat zal mijn carrière me brengen’ of ‘wat maakt me gelukkig’ niet de juiste vragen zijn. Daar ontstond zijn gevleugelde woord: wij moeten niet naar de zin van het leven vragen, omdat het leven de zinvraag voortdurend aan óns stelt. De wereld verwacht iets van je, leerde Frankl later aan zijn patiënten. Hoe moeilijk je omstandigheden ook zijn, je hebt altijd een verantwoordelijkheid en zelfs een doel om na te streven.

Angela Merkel zei het in haar toespraak tot haar volk: sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog hebben we niet zo’n beproeving meegemaakt. Ik denk dat ik niet de enige ben die, als ik even tijd heb om uit het raam te kijken, bij mezelf denk: dus dít zijn omstandigheden waar Frankl en anderen over schreven. Daarmee gooi ik niet concentratiekamp en corona op één hoop. Ik bedoel dat ik me realiseer dat ik de afgelopen jaren vaak de verkeerde vraag heb gesteld. Vaak voer ik op het kompas ‘hoe maak ik het een beetje leuk voor mezelf’. Ik ben nu eenmaal (ook) een product van een samenleving die met morele vragen een beetje verlegen is. Ook ik had me aangewend om bij veel thema’s iets te denken als ‘dat moet ieder voor zichzelf maar bepalen’. Brooks herinnert me eraan dat het anders kan dan nu even doorzetten en straks weer lekker door. Er is iets anders nodig.

Misschien dat dit een risico is aan hoe we nu van artsen en verplegers nieuwe helden maken. Dan ligt de bal van de moraal bij hen. O zeker: zij doen hun werk – vaak op geweldige wijze. Maar ik? Wat is mijn – wat is onze verantwoordelijkheid? Daar is die vraag van Frankl weer. Welk doel streef ik in deze periode na? En wij met z’n allen? Want dat morele vragen een gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn, dringt opeens weer door. Overal zie en hoor ik de roep om een ander soort economie, een ander soort reisgedrag, een ander soort topsport en noem maar op.

Kijk om je heen, zegt Brooks. Voel wat de omstandigheden met je doen, of je nu in New York, Amsterdam of Uithuizermeeden woont. Noodgedwongen streven we nu meer dan anders naar verbinding. We zijn liever voor elkaar. We spreken wat meer van hart tot hart, soms met mensen die we nauwelijks kennen. We worden uitgedaagd om ons betere, scherpere, eerlijkere zelf te zijn. Niet dat dat dat vanzelf gaat. Bij mij tenminste niet. Frankl heeft gelijk: ik heb wel een keuze.

We moeten allemaal onze angst onder ogen zien. Brooks zegt dat hij sinds de crisis uitbrak, rondloopt met een knoop in zijn maag. Die knoop gaat niet meer weg. Dat herken ik. Maar langzamerhand ontdekt hij – en ontdek ik – dat er bronnen bestaan om met die angst om te gaan. Brooks noemt het van morele betekenis of we in staat zijn het uur van de crisis te verbinden aan een groter verhaal, een verhaal van verzoening. Wat je gelooft, is van morele betekenis. Wat je gelooft, kleurt je woorden en je daden. Uit de weeën van de dood kan een sterker zelf worden geboren.

Ik denk dat Brooks die laatste zin expres zo geformuleerd heeft. Het is een mythische (denk aan de feniks die uit zijn as herrijst) en vooral ook een christelijke zin. Alleen wie opnieuw geboren wordt, kan binnengaan in het koninkrijk van God, zegt Jezus ergens. Het zou wat zijn als ik ooit aan mijn kleinkinderen kan vertellen: het was bepaald geen makkelijke tijd. Maar wel een periode waarin ik opnieuw werd geboren. Het brengt twee vreemde woorden – ‘corona’ en ‘pasen’ – opeens heel dicht bij elkaar.

Gebaseerd op het artikel ‘The Moral Meaning of the Plague’, New York Times, 26 maart 2020. Van David Brooks verscheen vorige week de Nederlandse editie van zijn nieuwste boek: De tweede berg.

No comments yet. You should be kind and add one!

Leave a Reply

Your email address will not be published.This is a required field!

You may use these HTML tags and attributes:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>